نکات تزریق خون

تزریق خون که به آن ترانسفوزیون خون (پکسل) هم در علم پزشکی گفته می شود یکی از مهمترین روش های جبران و درمان کم خونی (آنمی) ناشی از کاهش هموگلوبین خون می باشد، از آنجایی که هر واحد پکسل یک فرآورده انسانی می باشد و انتقال فرآورده انسانی می تواند به عوارضی همراه باشد رعایت نکات دقیق تزریق و انتقال خون از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، تزریق خون باید توسط پزشک معتمد بر درمان نسخه شود و توسط پرستار آلرت و اورینته (آکادمیک) صورت بپذیرد، توجه به نکات پرستاری تزریق خون به اندازه نکات قبل تزریق و پس از آن اهمیت بالایی دارد تا بیمار به صورت اصولی و ایمن بتواند این فرآیند مهم را تجربه و روند درمان را طی کند، از مرکز خدمات پزشکی در منزل درمان نو در این مقاله آموزشی و کاربردی با شما خواهیم بود تا در رابطه با نکات مهم تزریق خون از ابتدای آمادگی های قبل، نکات حین تزریق، مدت زمان تزریق و مراقبت های پس از آن با شما همراه باشیم تا اگر سوالی ذهن شما را درگیر کرده بتوانید جوابتان را در این مطلب به دست بیاورید، نکات مهم هنگام تزریق خون در این محتوا زیر نظارت دکتر علی سراجی دسته بندی و ویراستاری شده تا اعتماد شما از ایمن بودن این مطلب دوچندان شود، با ما همراه بمانید و هرکجا که سوالی ذهنتان را درگیر کرده است آن را از طریق کامنت های انتهای مطلب یا تماس فوری با شماره های 02122927270 و 09194685699 و 09194683780 و 09194683745 با پزشکان آنلاین درمان نو درمیان بگذارید.

انتقال خون (ترانسفوزیون خون) در یک نگاه سریع

تزریق خون به بیمار چگونه فرآیندی است؟

تزریق خون که با نام ترانسفوزیون خون (به انگلیسی: Blood transfusion) در علم مدیکال معروف است یکی از روش invasive و مداخله ای برای جبران و تامین مقادیر هموگلوبین از دسته رفته که ناشی از خونریزی بیرونی یا داخلی، اختلال در جذب برخی ریسک فاکتور ها مانند آهن یا ویتامین هایی نظیر b9 و b12، آسیب به مغز استخوان یا اختلالات در ساختار گلوبین(گویچه های قرمز) براساس هموفیلی، کم خونی داسی شکل و موارد مشابه می باشد، این روش با تزریق یک کیسه خون فرآوری شده و پالایش شده در چرخه انتقال خون (هموویژلانس) شروع و با سنجش مجدد مقادیر هموگلوبین (hb) با آزمایش cbc به اتمام می رسد، در برخی موارد براساس علائم حتی نیاز به تزریق بیش از یک واحد پکسل خواهد بود که پزشک بر آن اساس بتواند مقادیر خون بیمار را افزایش دهد، این فرآیند با پرستار آگاه و تخصصی قابل انجام است و اجرای آن به شدت وابسته با چک و کنترل علائم حیاتی می باشد.

نکته بسیار مهم! آیا تزریق خون همان تعویض خون است؟

خیر، تزریق خون به روشی می گویند که با استفاده از انواع پکسل خون تجویز شده اقدام به اضافه کردن مقادیر گلبول های قرمز (در برخی موارد پلاسما و پلاکت) می کنیم و با نام Blood transfusion معروف است، اما در تعویض خون که با نام Exchange Transfusion نیز شناخته می شود هدف جایگزین (نه اضافه کردن) بخش عمده خون (دربرخی موارد به صورت تناوبی کامل) می باشد که هدف درمانی آن پالایش و پاکسازی مواد مضر در خون، خارج سازی سلول های دارای نقص (مثلا در بیماری کم خونی داسی شکل) و درمان زردی شدید که به فتوتراپی جواب نمی دهد می باشد، این فرآیند به صورت یکباره صورت نمی پذیرد و برای انجام آن از چندین بار تعویض خون استفاده می شود که طبق مشاهدات بالینی در برخی موارد 80 الی 90% ریچنج کامل خون به انجام می رسد.

پیشنهاد ویژه: دکتر برای ویزیت در منزل را از این صفحه پیگیری کنید.

۱ واحد تزریق خون چقدر هموگلوبین را بالا می برد؟

یک واحد گلبول قرمز فشرده (پکسل حدود 200 الی 300 سی سی) معمولا هموگلوبین را حدود ۱ تا ۲ گرم در دسی لیتر افزایش می دهد، اگرچه این معیار یک استاندارد پذیرفته شده و بین المللی در طب انتقال خون است اما در برخی موارد واقعا به صورت تجربی و بالینی دیده ایم برخی کیسه های خون براساس مقادیر هموگلوبین فردی که انتقال خون انجام داده (خون داده) می تواند بیشتر از این مقادیر نیز بر مقدار هموگلوبین تاثیرگذار باشد، به طورمثال برای افرادی که خون غلیظ تری داشتند و اهدای خون کردند اگر فردی کاندید تزریق خون باشد با این پکسل امکان افزایش hb و هموگلوبین به نسبت فردی که هموگلوبین پایین تری داشته دیده می شود (حتی افرادی که تجربه کار در بالین پرستاری و پزشکی را هم داشته اند تجربه کرده اند که در این حالت رنگ پکسل نیز تیره تر است که نشان دهنده هموگلوبین بالاست)؛ البته بیماران باید بدانند ما نمی توانیم به انتقال خون بگوییم که برای ما پکسل خون با هموگلوبین بالا بفرستید! و این یک امر غیر قابل تعیین و مشخص می باشد که یک جورایی به شانس گیرنده خون بستگی دارد.

پیشنهاد ویژه: پرستار تزریق در منزل با اعزام شبانه روزی و فوری، در های صفحه بیشتر بخوانید.

آیا انتقال خون همان تزریق خون است؟

بله به شرطی که کیسه پکسل تزریق خون کامل باشد که با نام whole blood شناخته می شود اما اگر پکسل خون به اصطلاح شسته باشد (یعنی فقط شامل گلبول های قرمز rbc) خیر انتقال خون همان تزریق خون نخواهد بود، به طور واضح تر اگر بخواهیم بگوییم یک اشتباهی که بسیاری از افراد مرتکب آن می شوند این است که تصور می کنند در همه حالات انتقال خون همان تزریق خون است، درصورتی که انتقال خون گستره تزریق اجرای خون نظیر تزریق پلاکت، تزریق ffp و تزریق گلبول قرمز را شامل می شود و تزریق خون هم که از نام آن پیداست فرآیند انتقال گلبول قرمز به خون را شامل می شود، اگر پکسل خون (کیسه خون) به دشستور پزشک و صلاحدید روند درمان از نوع خون شسته شده باشد یعنی فقط دارای گلبول قرمز خواهد بود (نه پلاسما دارد و نه پلاکت) و در این شرایط انتقال خون همان تزریق خون نیست، در مقابل اگر مانند بیشتر مواقعی که تزریق خون صورت می گیرد خون order شده به صورت کامل درخواست داده شده باشد (whole blood) در این صورت ما شاهد فرآیند تزریق خون و پلاسما و پلاکت در یک کیسه پکسل خواهیم بود و می توانیم نام این پروسه را انتقال خون قرار دهیم.

پیشنهاد ویژه درمانی: خدمات آزمایش در محل تهران (شبانه روزی) با دقت بالا و تخصصی vip.

در یک واحد خون برای تزریق خون چه اجزایی از خون موجود است؟

اگر منظور از پکسل خون شسته شده باشد؛ کیسه تحویلی از آزمایشگاه باید دارای گلبول قرمز باشد (بدون پلاسما و حجم های اضافی سایر اجزای خونی)، اما اگر منظور پکسل کامل باشد که اتفاقا از سوی پزشکان معتمد بر روند درمان به دلیل کمک به افزایش load مایعات بدن بیشتر هم دستور داده می شود این کیسه هم دارای گلبول قرمز، هم پلاکت و پلاسما و هم گلبول سفید می باشد، از مهمترین اجزای تشکیل دهنده یک واحد خون کامل به شرح زیر است:

1. گلبول قرمز: حدودا 55 الی 70%
2. پلاسما: حدودا 20 الی 30%
3. پلاکت ها: کمتر از ۱٪ و از نظر درمانی ناچیز
4. گلبول های سفید: معمولا کمتر از ۱٪ (در نوع لکوسیت کاهش یافته بسیار کمتر).

چند نوع پکسل (کیسه خون) به طور کلی در چرخه انتقال خون موجود است؟

به طورکلی 3 نوع کیسه خون جهت تزریق خون وجود دارد که نوع whole blood آن از سایرین به مراتب بیشتر در دسترس است، در رابطه با هریک به انواع زیر توجه کنید:

• خون کامل (Whole Blood): حاوی گلبول های قرمز، پلاسما، پلاکت ها و مقدار کمی گلبول سفید است و بیشتر برای جایگزینی هم زمان حجم و سلول های خونی استفاده می شود.
• پکسل گلبول قرمز (Packed Red Blood Cells / PRBC): عمدتا از گلبول های قرمز تشکیل شده و برای افزایش ظرفیت حمل اکسیژن، به ویژه در کم خونی یا خونریزی قابل توجه استفاده می شود.
• پکسل گلبول قرمز لکوسیت کاهش یافته (Leukoreduced PRBC): مشابه پکسل معمولی است، اما بیشتر گلبول های سفید آن حذف شده اند تا خطر واکنش های تب دار، آلوایمونیزاسیون و انتقال برخی عوامل عفونی کاهش یابد.

پیشنهاد درمانی: خدمات وصل سرم در منزل تهران با اعزام پرستار بهداشتی، با تجربه و معتبر (تامین تجهیزات به صورت فوری زیر 30 دقیقه)

چه مقدار هموگلوبین نیاز به تزریق خون دارد؟

این مقدار کاملا براساس علائم هشدار نظیر خونریزی، تغییرات همودینامیکی و سیستمیک بیمار تعیین می شود اما به صورت کلی مقدار کمتر از 7 گرم در دسی لیتر نیازمند تزریق خون خواهد بود، پس از تزریق خون اگر فرد دارای خونریزی فعال باشد باید 30 دقیقه بعد آزمایش hb انجام شود و اگر علائم پایدار باشد از 1 ساعت تا 2 ساعت پس از تزریق بهتر است آزمایش سنجش hb صورت بپذیرد، برای افزایش آگاهی شما ما لیست تعیین شده هموگلوبین های نیازمند به تزریق خون با نکات مهم آن را تنظیم کرده ایم:

1. Hb بالاتر از 8 g/dL: در اغلب بیماران پایدار، معمولا تزریق لازم نیست مگر شرایط خاص یا علائم مهم وجود داشته باشد.
2. Hb حدود 7–8 g/dL: محدوده ای است که تصمیم به تزریق به شرایط بیمار بستگی دارد. در بسیاری از بیماران بستری و پایدار، آستانه حدود 7 g/dL استفاده می شود.
3. Hb کمتر از 7 g/dL: در یک بیمار بزرگسال بستری و از نظر همودینامیک پایدار، معمولا تزریق گلبول قرمز مطرح می شود.
4. بیماری قلبی یا بعضی اعمال جراحی: ممکن است آستانه بالاتری، معمولاً حدود 8 g/dL، در نظر گرفته شود.
5. خونریزی شدید یا فعال: نمی توان صرفا بر اساس Hb تصمیم گرفت؛ ممکن است حتی با Hb اولیه نسبتا طبیعی، به دلیل خونریزی حاد نیاز به تزریق وجود داشته باشد.
6. بیماری قلبی یا بعضی اعمال جراحی: ممکن است آستانه بالاتری، معمولاً حدود 8 g/dL، در نظر گرفته شود.

پیشنهاد ویژه درمانی: ویزیت در منزل عفونی تهران با اعزام پزشکان مجرب و باتجربه.

در چه علائمی نیاز به تزریق پکسل وجود دارد؟

به طورکلی تزریق خون زمانی از سوی پزشک درخواست می شود که علائم واضح کلینیکال، سیستمیک و بالینی مبنی بر اختلال در مقدار هموگلوبین و تعداد rbc های خون دیده شود، از آن جایی که گلبول های قرمز نقش مهمی در انتقال اکسیژن در بدن برعهده دارند کمبود آنها می تواند سبب کاهش اکسیژناسیون، اختلال در عملکرد مناسب سلول های بدن و آسیب به ارگان های مهم نظیر کبد، کلیه، مغز و قلب شود، شناخت اینکه در چه علائم و مواردی تزریق خون bold و مدنظر قرار می گیرد از ارزش بسیار بالایی برخوردار است، ما در قسمت زیر در رابطه با مهم ترین علائم و مواردی که نیاز به تزریق خون است خدمتتان فهرست کاربردی را ارائه نموده ایم:

1. علائم ظاهری نظیر رنگ پریدگی، سیاهی دورچشمان، ناخن های سفید و تعریق مکرر
2. ضعف و بی حالی و کرختی
3. تغییرات قلبی مانند تپش قلب، دیس ریتمی و آریتمی قلبی و همچنین افت فشار خون
4. افت عملکرد کلیه ها و برون ده ادراری
5. سرگیجه
6. تنگی نفس
7. غش و سنکوپ
8. کاهش سطح هوشیاری و گیجی
9. علائم واضح خونریزی از بافت یا اندام
10. افت شدید هموگلوبین به دنبال جراحی، سرطان، بیماری های کبدی و کلیوی، هموفیلی و کم خونی داسی شکل
11. تب بالا
12. بیماری ترومبوسایتوپنی.

مراقبتهای قبل از تزریق خون چیست؟ (نکات مهم قبل از ترانسفوزیون خون)

تقریبا تمامی پزشکان اتفاق نظر دارند که همانقدر تزریق خون و مراقبتهای قبل از آن اهمیت دارد توجه به مراقبت های قبل از تزریق خون نیز با اهمیت است، از همین رو بدون فوت وقت برایتان مهمترین مراقبتهای پرستاری قبل از تزریق خون را تنظیم کرده ایم:

1. گرفتن آزمایش cbc به روش اصولی و دقیق و اطلاع جواب آن به پزشک جهت دریافت دستور تزریق
2. انجام آزمایش بلاد گروپ و آر اچ (BG/Rh) برای تعیین فرآیند کراس مچ (Crossmatch)
3. گرفتن فرم رضایت آگانه تزریق خون و به امضاء رساندن همراهان (Informed Consent)
4. کنترل علائم حیاتی بیمار و انتقال ریپورت به پزشک
5. آماده سازی تجهیزات و تمهدیدات مورد نیاز
6. آماده کردن لیست سوالات مهم که پرستار از بیمار باید بپرسد (نظیر PMH بیماری قدیم، FH سوابق فامیلیال و DH تاریخچه مصرف دارو)
7. اطمینان از صحیح وارد کردن اطلاعات در برگه درخواست خون (نام و نام خانوادگی، کد ملی، تعداد واحد درخواستی، آزمایشات بالینی و دستور پزشک و گروه خونی فرد)
8. تمرکز بر فرآیند آموزش بیمار (نحوه انجام، مدت زمان و نکات مهم حساسیتی)
9. آماده کردن بیمار و فضای تزریق (بیمار لباس گشاد بپوشد تا دسترسی به اندام ها آسان باشد و محیط دارای نور کافی و تجهیزاتی نظیر هولدر خون و وارمر گرم کننده خون باشد).

نحوه تزریق پکسل خون به چه صورتی است؟ (نکات پرستاری تزریق خون)

به گفته بسیاری از پزشکان راز افزایش هموگلوبین به دنبال تزریق واحدهای خون در پس رعایت نکات مهم هنگام تزریق خون است، این نکات باید به صورت یک دومینوی مشخص و با رعایت توالی مناسب صورت بگیرد هم روند تزریق خدشه دار نشود و هم از لحاظ قانونی و لگال پرستار، پزشک و بیمار متضرر نشوند، به طورکلی در پروتکل های انتقال خون آمده که تزریق هر واحد خون نباید بیشتر از 4 ساعت از شروع تزریق به طول بیانجامد، معمول زمان تزریق پکسل باید 2 ساعت با سرعت تنظیم شده از سوی پرستار انجام شود و از زمان تحویل پکسل خون تا تزریق و انتهای آن نکات فالوآپی زیر باید توجه شود:

1. تأیید نوع فرآورده خونی درخواست داده شده (باید پکسل باشد نه FFP یا پلاکت)
2. بررسی سلامت ظاهری کیسه از نظر پارگی، نشت، لخته، تغییر رنگ یا همولیز (Visual Inspection)
3. تحویل گرفتن پکسل توسط خود پرستار از آزمایشگاه با مهر پرستاری دارای کد نظام پرستاری
4. کنترل دقیق مشخصات بیمار و کیسه خون؛ شامل نام، مشخصات، گروه خونی، شماره واحد و تاریخ انقضا
5. آوردن پکسل در کول باکس با ۲ برگه سفید و صورتی
6. چک هویت انتقال خون و تطبیق آن با پرونده بیمار و اتیکت های لازم
7. تأیید شماره شناسایی واحد خون و تطبیق آن با مستندات بانک خون
8. گرم کردن پکسل برای جلوگیری از هایپوتانسیون با بلاد وارمر (blood warmer) طبق دستور پزشک تا دمای طبیعی بدن یعنی 37 درجه (نکته: گرم کردن نباید با شوفاژ، آب داغ کتری، قراردادن روی بخاری و موارد مشابه باشد)
9. گرفتن رگ کافی سبز یا برقراری یک خط وریدی (مثلا CVLINE یا پورت)
10. توجه شود هیچ دارو و مکملی نباید وارد ست خون یا کیسه خون شود
11. آماده کردن تجهیزات شوک آنافیلاکسی
12. انتخاب ارتفاع مناسب برای تزریق
13. تطبیق برگه پکسل با هویت و نام بیمار و مهر و امضا پرستار و شاهد برای بار آخر قبل از شروع تزریق (Double Check)
14. جداسازی لیبل خون به پشت برگه خون (برگه اصلی سفید که در پرونده بیمار می ماند)
15. وصل کردن ست خون هواگیری شده به آنژیوکت (کانولای مناسب تزریق)
16. کنترل دقیق علائم حیاتی و عوارض احتمالی نظیر (تب، کمر درد، خارش، مشکل در تنفس و لرز) در 15 دقیقه اول تزریق
17. در ادامه تزریق طبق پروتکل طب انتقال خون هر ۳۰ دقیقه علائم حیاتی باید کنترل و ثبت شود
18. بررسی وضعیت هوشیاری GCS و علائم حساسیتی (در صورت بروز علائم قرمزی اندام، تنگی نفس، لرز، خارش و سردرد و کمردرد و هماچوری (خون در ادرار) باید فوری تزریق قطع شود و با پزشک تماس گرفته شود)
19. در پایان تزریق مجددا علائم حیاتی ثبت شود
20. جدا کردن برگه صورتی از سفید (همراه با مهر باشد)
21. جدا کرن پکسل از لاین آنژیوکت یا هر کانولای دیگر
22. انتقال کیسه پکسل استفاده شده با برگه صورتی مهر شده به آزمایشگاه و تحویل آن.

نکته بسیار مهم: پکسل نباید با سرم رقیق شود و تنها محلول نرمال سالین ۰.۹٪ می تواند در صورت تجویز پزشک و طبق پروتکل، از مسیر وریدی مناسب همراه با خون استفاده شود. تزریق همزمان خون با محلول هایی مانند رینگر و دکستروز ۵٪ از یک لاین مشترک ممنوع است، زیرا می تواند باعث اختلال در سازگاری فرآورده و همولیز گلبول های قرمز شود.

مدت زمان تزریق خون در گایدلاین های روز دنیا چقدر است؟ (سرعت تزریق خون)

به طور کلی طبق استاندارد های بین المللی انتقال خون، مدت زمان تزریق هر یک واحد گلبول قرمز فشرده یا پکسل (Packed RBC) بین ۱.۵ تا حداکثر ۴ ساعت است. تحت هیچ شرایطی نباید تزریق یک کیسه خون بیشتر از ۴ ساعت طول بکشد، زیرا ماندن خون در دمای اتاق پس از گذشت ۴ ساعت احتمال آلودگی باکتریایی و همولیز سلول ها را به شدت بالا می برد. در ۱۵ دقیقه اول شروع تزریق، سرعت بسیار پایین و در حد ۲ میلی لیتر در دقیقه (حدود ۱۰ تا ۲۰ قطره در دقیقه) تنظیم می شود تا علائم حیاتی پایش شده و از نبود واکنش های حاد اطمینان حاصل شود؛ سپس در صورت پایدار بودن وضعیت بیمار، سرعت تزریق تا رسیدن به زمان استاندارد افزایش می یابد، برای دریافت اطلاعات دقیق تر می توانید به لیست زیر توجه کنید:

1) سرعت تزریق خون در کودکان

تعیین سرعت تزریق خون در کودکان به دلیل حساسیت بالای سیستم قلبی و حجم خون کمتر، بر اساس وزن دقیق کودک (میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم) محاسبه می شود. در شرایط پایدار، دوز معمول پکسل برای اطفال بین ۱۰ تا ۱۵ میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است که باید در مدت زمان ۲ تا ۴ ساعت تزریق شود (معمولا با سرعت حدود ۲ تا ۵ میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم در ساعت). برای پیشگیری از اضافه بار مایعات، در ۱۵ دقیقه ابتدایی سرعت تزریق روی کمتر از ۱ میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم در ساعت قرار می گیرد و کودک به طور مداوم تحت نظارت دقیق علائم بالینی قرار دارد.

2) سرعت تزریق خون در بزرگسالان

سرعت تزریق خون در بزرگسالان بستگی مستقیم به وضعیت همودینامیک و بیماری های زمینه ای فرد دارد. برای یک فرد بزرگسال پایدار و بدون نارسایی قلبی یا کلیوی، تزریق یک کیسه خون معمولا بین ۱.۵ تا ۳ ساعت (حدود ۶۰ تا ۸۰ قطره در دقیقه پس از ۱۵ دقیقه اول) زمان می برد. با این حال، در بیماران سالمند یا مبتلایان به نارسایی قلبی و کلیوی، جهت جلوگیری از عارضه اضافه بار گردش خون ناشی از انتقال خون (TACO)، سرعت تزریق به حداقل ممکن یعنی حداکثر زمان مجاز که ۴ ساعت است، کاهش می یابد. برعکس، در شرایط اورژانسی مانند خونریزی های شدید و شوک هموراژیک، خون ممکن است با تجهیزات فشاری خاص در عرض چند دقیقه تزریق شود.

چه زمانی تزریق خون اثر خودش را نشان می دهد؟

اثرات تزریق خون را میتوان در دو جنبه بالینی و آزمایشگاهی بررسی کرد. از نظر بالینی، بیمار معمولا بلافاصله پس از پایان تزریق یا طی چند ساعت اول، بهبود محسوسی در علائمی مثل تنگی نفس، ضعف و خستگی احساس میکند و سطح انرژی و اکسیژنرسانی بافتها به سرعت افزایش مییابد. اما برای ارزیابی دقیقتر از نظر آزمایشگاهی، بهتر است حداقل ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از پایان تزریق، آزمایش شمارش کامل خون (CBC) انجام شود، تا بدن فرصت کافی برای تعادل حجم مایعات داشته باشد و عدد دقیقتری از میزان افزایش هموگلوبین و هماتوکریت گزارش شود. این فاصله زمانی به این دلیل توصیه میشود که بدن بیمار پس از دریافت خون، ابتدا تعادل مایعات خود را تنظیم کرده و سپس غلظت نهایی هموگلوبین تثبیت میشود. البته در موارد اورژانسی و شرایط خاص بالینی، پزشک معالج ممکن است با توجه به وضعیت بیمار، زمان تکرار آزمایش را زودتر یا دیرتر تعیین کند و این مسئله همیشه باید زیر نظر مستقیم کادر درمان و با صلاحدید پزشک انجام شود نه صرفا بر اساس یک قانون ثابت.

عوارض بعد از تزریق خون چیست؟

به طورکلی اگر تزریق خون با رعایت پروتکل های پرستاری در حین تزریق صورت بپذیرد و اجرای آن منوط به دستور و نظارت پزشک باشد معمولا عوارضی قابل مشاهده نخواهد بود اگرچه بی عارضه هم نیست! طبق تحقیقی که در پاییز 1393 در بیمارستان نمازی استان شیراز انجام شده بود؛ آمار نشان داد که از 57902 بیمار تنها 52 بیمار(08/0%) دچار عارضه حاد تزریق خون گردیدند. 57850 بیمار(92/99%) در واقع هیچ گونه عارضه ای نداشتند، از 52 بیمار عارضه دار، 25 نفر دچار تب، 15 نفر دچار خارش و قرمزی پوست، 15 نفر دچار راش پوست، 9 نفر دچار درد کمر، 8 نفر دچار لرز، 5 نفر دچار کاهش فشار خون، 5 نفر دچار تنگی نفس، 1 نفر دچار درد قفسه سینه، 1 نفر خون ادراری و 1 نفر دچار عرق سرد گردیدند، این نشان دهنده این است که تزریق خون بدون عارضه نیست اما اگر با پروتکل های ترانسفوزیون پالایش بشود به مراتب ما شاهد عارضه کمتری از این خدمات خواهیم بود، از مهم ترین و بیشترین عوارض تزریق خون نیز می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1. واکنش های غیرهمولیتیک: تب، لرز و احساس ناخوشی (اما خون در ادرار یا همان هماچوری دیده نمی شود).
2. واکنش آلرژیک: خارش، کهیر و قرمزی پوست.
3. واکنش همولیتیک حاد: تب، لرز، درد کمر، افت فشار و ادرار تیره؛ یک عارضه جدی و اورژانسی.
4. اورلود حجمی مایعات در گردش: تنگی نفس، افزایش فشارخون و ادم ریه.
5. آسیب حاد ریه مرتبط با تزریق خون (TRALI): تنگی نفس و کاهش اکسیژن خون که معمولا در چند ساعت اول رخ می دهد.
6. احتمال انتقال عفونت فرآورده های خونی
7. همولیز: کاهش Hb و گاهی زردی چند روز تا چند هفته پس از تزریق.
8. علائم اورلود آهن: خستگی و ضعف، درد مفاصل، تیرگی پوست، درد شکم، بزرگی کبد، اختلال عملکرد کبد، دیابت و اختلالات قلبی.
9. اختلالات الکترولیتی: تغییرات پتاسیم، سدیم، کلسیم و منیزیم به واسطه تزریق خون.
10. هیپوترمی: کاهش دمای بدن در تزریق سریع یا حجم زیاد خون.

مراقبت بعد از تزریق خون شامل چه مواردی می شود؟

پس از تزریق خون بسیار ملزم و واجب است که بدانیم چه مراقبت های پرستاری و خودمراقبتی وجود دارد که به آن باید توجه ویژه شود، زیرا مرحله پس از اتمام تزریق به اندازه زمان دریافت خون اهمیت حیاتی دارد. پروسه انتقال خون تنها به وصل کردن کیسه و اتمام آن ختم نمیشود؛ بلکه واکنش های تاخیری، تنظیم حجم مایعات بدن و پایش دقیق وضعیت جسمانی بیمار نیازمند آگاهی کامل همراهان و کادر درمان است. با رعایت اصول خودمراقبتی و پیگیری علائم بالینی میتوان از بروز عوارض احتمالی جلوگیری کرد و بیشترین اثربخشی را از خون دریافت شده به دست آورد، در این خصوص تیترهایی که سوالات بسیاری از بیماران است را برایتان تنظیم کرده ایم تا با دیدگاه کامل بتوانید به آنها مشرف شوید:

1) بعد از تزریق خون چه بخوریم؟

تغذیه مناسب پس از دریافت خون به ریکاوری سریعتر بدن و جلوگیری از افت فشار یا حالت تهوع کمک شایانی میکند. توصیه میشود بیمار مایعات فراوان به ویژه آب، آبمیوه های طبیعی مانند آب سیب یا آب پرتقال و سوپ های رقیق مصرف کند تا تعادل مایعات در عروق حفظ شود. مصرف غذاهای سرشار از پروتئین، ویتامین سی و ویتامین های گروه ب به بازسازی بهتر سلول های خونی کمک میکند. بهتر است تا چند ساعت پس از تزریق از خوردن غذاهای بسیار سنگین، پرچرب و تند پرهیز شود تا سیستم گوارشی دچار فشار مضاعف نگردد.

2) بعد از تزریق خون چه علائمی مهم است؟

شناخت علائم هشداردهنده پس از اتمام تزریق خون حیاتی است زیرا برخی واکنش های انتقال خون ممکن است با تاخیر چند ساعته بروز کنند. بروز تب و لرز ناگهانی، احساس تنگی نفس یا احساس سنگینی روی قفسه سینه، خارش پوست، ایجاد دانه های قرمز و کهیر، درد شدید در ناحیه کمر یا پهلوها، سرگیجه شدید و تپش قلب از جمله علائم بسیار مهمی هستند که بیمار یا همراهان باید فورا به پزشک یا کادر درمانی اطلاع دهند و نباید نادیده گرفته شوند.

3) بعد از تزریق خون چه مقدار باید استراحت کنیم؟

بیمار پس از پایان تزریق خون نباید بلافاصله از جای خود بلند شود یا فعالیت های فیزیکی سنگین انجام دهد. توصیه میشود فرد حداقل به مدت ۳۰ تا ۶۰ دقیقه در حالت خوابیده یا نیمه نشسته استراحت کند و علائم حیاتی او یک بار دیگر چک شود. برای ۲۴ ساعت اول پس از دریافت خون، انجام ورزش های سنگین، بلند کردن اجسام با وزن بالا و پیاده روی های طولانی ممنوع است و اولویت با استراحت در منزل و بازگشت آرام بدن به وضعیت تعادل میباشد.

4) مراقبت از محل ورود آنژیوکت و دسترسی وریدی چگونه است؟

پس از خارج کردن آنژیوکت توسط پرستار، باید به مدت چند دقیقه پنبه یا گاز استریل را روی محل رگ با فشار ملایم نگه داشت تا از خونریزی زیرپوستی و ایجاد هماتوم جلوگیری شود. پانسمان کوچک روی محل تزریق را باید برای چند ساعت تمیز و خشک نگه داشت. در صورت مشاهده هرگونه تورم غیرعادی، قرمزی شدید، گرمی موضعی، ترشح یا درد ضربان دار در محل رگ گیری قبلی، احتمال بروز التهاب ورید یا فلبیت وجود دارد که نیازمند بررسی توسط کادر پزشکی است.

5) زمان طلایی چک کردن آزمایش خون و پیگیری پزشکی

یکی از اقدامات ضروری پس از دریافت خون، بررسی مجدد میزان موفقیت درمان از طریق آزمایش CBC است. همانطور که در دستورالعمل های بالینی آمده است، بهترین زمان برای نمونه گیری مجدد خون حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از پایان تزریق است تا افزایش واقعی هموگلوبین و هماتوکریت مشخص شود. همراهان بیمار باید مطمئن شوند که تاریخ و ساعت دقیق تزریق را ثبت کرده و نتیجه آزمایش مجدد را برای تصمیم گیری های بعدی به پزشک معالج ارائه میدهند.

نمونه گزارش پرستاری تزریق خون (طبق لگال و پروتکل NEVER EVENT)

در قسمت زیر برایتان نمونه گزارش پرستاری قانونی و بهینه سازی شده در خصوص تزریق خون را تنظیم کرده ایم که بتوانید از آن برای گزارش نویسی خود استفاده کنید، توجه کنید نام و نام خانوادگی بیمار، پرستار، تاریخ، شماره پکسل، تاریخ انقضا، زمان ها، بیمارستان، بخش، تخت، نام همکار پرستاری شاهد و سایر موارد کاملا ذهنی سازی شده است اما می توانید آن را تغییر دهید و از آن استفاده کنید:

در تاریخ 13/04/1405 من (پرستار شاهان انصاری) پرستار بیمار آقای عباس ملاجویی در ساعت 13:30 شیفت عصر بیمار را با RRعلائم حیاتی HR:85  و RR:16 و BP:88/65 و T:37.4 از تخت 2 بخش جراحی مردان 2 بیمارستان لولاگر استان تهران تحویل گرفتم که در حین تحویل هوشیاری بیمار از نظر GCS:15/15 بود، تابلوی بیماری بیمار خونریزی گوارشی بود با لیبل GIB بستری شده بود، با توجه به دستور دکتر محسنی راد متخصص گوارش برای بیمار یک واحد پکسل تجویز شده بود که هموگلوبین بیمار 7.2 G/DL بود، در ساعت 14.25 نمونه خون CBC و لخته جهت کراس مچ و تعیین گروه خونی با کد ملی 5180183515 ارسال شد، پس از 30 دقیقه در ساعت 14.55 دقیقه جواب پیگیری شد و به اطلاع دکتر محسنی راد رسانده شد (دابل چک با همکار محترم خانم عاطفه قربانی زده شد)، دستور دکتر محسنی راد برای تزریق یک واحد پکسل پیگیری شد و به آزمایشگاه اطلاع داده شد، پکسل راس ساعت 17:30 دقیقه از آزمایشگاه با هماهنگی مسئول شیفت توسط اینجانب با کنترل دقیق مشخصات هویتی تحویل گرفته شد و به بالین بیمار آوردم، با بلاد وارمر ابتدا درجه حرارت پکسل را تا 37.00 بالا آوردم، از بیمار یک رگ سبز کارایی دار گرفته شد و با کنترل علائم حیاتی و طبیق پکسل با هویت پرونده ای بیمار و دابل چک با همکار شیفت خانم رضایی به بیمار تزریق در ساعت 17:55 شروع شد، کنترل علائم حیاتی هر 10 دقیقه صورت گرفت و چارت انجام شده است (در حین شروع تزریق علائم حیاتی علائم حیاتی HR:90  و RR:18 و BP:90/65و T:37.5 بود)، در ساعت 19.35 دقیقه تزریق خون به صورت کامل به اتمام رسید و کیسه همراه با برگه دو مهره و کامل شده تزریق خون به آزمایشگاه منتقل شد، در ساعت 19.45 دقیقه شب بیمار با GCS15/15 و علائم حیاتی علائم حیاتی HR:95  و RR:15 و BP:105/55 و T:37.2 تحویل شبکار داده شد، نمونه آزمایش CBC در ساعت 20:45 دقیقه ارسال شود و جواب به دکتر محسنی راد ارسال و اطلاع داده شود.

پیشنهاد ویژه درمانی: پرستار در منزل تهران برای نرسینگ کر تخصصی، نکات تکمیلی و نحوه استخدام را در این صفحه بخوانید.

مهمترین فواید تزریق خون چیست؟

انتقال خون یا تزریق فرآورده های خونی یکی از حیاتی ترین و نجات بخش ترین مداخلات در پزشکی مدرن است که در شرایط حاد و مزمن، جان میلیون ها بیمار را نجات می دهد، این فرآیند تخصصی زمانی که بدن قادر به تامین گلبول های قرمز، پلاکت یا فاکتورهای انعقادی کافی نیست، به عنوان یک پل درمانی عمل کرده و تعادل فیزیولوژیک بدن را دوباره برقرار می سازد، شناخت اثربخشی این اقدام به بیماران و همراهان کمک می کند تا اهمیت درمانی آن را بهتر درک کنند، مهمترین فواید تزریق خون به شرح زیر است:

1. افزایش اکسیژن رسانی
2. رفع خستگی
3. تثبیت فشارخون
4. جلوگیری از خونریزی
5. بهبود تنفس
6. کاهش سرگیجه
7. ترمیم زخم ها
8. بهبود عملکرد قلب
9. نجات شوک
10. تقویت انرژی.

آیا تزریق خون در منزل قابل انجام است؟ سازوکار چیست؟

بله، تزریق خون در منزل کاملا امکان پذیر است اما باید بدانید که این خدمت تنها برای بیماران با شرایط پایدار و غیر اورژانسی مجاز است و در موارد بحرانی یا خونریزی های حاد بیمار باید فورا به بیمارستان منتقل شود؛ سازوکار این خدمت به این صورت است که پس از صدور دستور کتبی پزشک معالج و تهیه کیسه خون استاندارد از سازمان انتقال خون با رعایت دقیق زنجیره سرد، کارشناس ارشد پرستاری مجهز به ست انتقال خون، تجهیزات کنترل علائم حیاتی و داروهای اورژانسی بر بالین بیمار حاضر میشود و پس از تطبیق مشخصات و پایش علائم پایه، تزریق خون را با نظارت مستمر و ایمنی کامل انجام می دهد تا بیمار بدون تحمل استرس جابجایی و خطرات عفونت های بیمارستانی در آرامش منزل این خدمات را دریافت کند؛ مرکز خدمات پزشکی در منزل درمان نو با کادر درمانی مجرب و نظارت مستقیم پزشک، خدمات تزریق پکسل و خون را به صورت شبانه روزی در سراسر تهران ارائه می دهد و شما عزیزان می توانید جهت دریافت مشاوره رایگان یا اعزام فوری کادر درمان با شماره های ۰۲۱۲۲۹۲۷۲۷۰ و ۰۹۱۹۴۶۸۵۶۹۹ و ۰۹۱۹۴۶۸۳۷۸۰ و ۰۹۱۹۴۶۸۳۷۴۵ تماس حاصل فرمایید.

سوالات متداول در رابطه با نکات تزریق خون

۱. تزریق یه کیسه خون چقدر طول می‌کشه؟ قراره چند ساعت معطل بشیم؟

مدت زمان استاندارد برای تزریق هر واحد پکسل معمولا بین ۱.۵ تا ۳ ساعت است. طبق پروتکل های طب انتقال خون، این زمان تحت هیچ شرایطی نباید از ۴ ساعت تجاوز کند؛ زیرا قرار گرفتن طولانی مدت خون در دمای محیط، ریسک آلودگی باکتریایی و همولیز سلولی را افزایش میدهد. در ۱۵ دقیقه ابتدایی، تزریق با سرعت بسیار پایین انجام میپذیرد تا در صورت بروز هرگونه واکنش حساسیتی سریعا متوقف شود.

۲. بعد از اینکه خون رو زدیم، کی حالمون جا میاد و آزمایش نشون میده که خونمون بالا رفته؟

از نظر بالینی و فیزیولوژیک، بیمار بلافاصله پس از اتمام تزریق یا طی چند ساعت اول به دلیل بهبود اکسیژناسیون بافتی، کاهش ضعف و بهبود تنگی نفس را حس میکند. اما از نظر ارزیابی دقیق پارامترهای آزمایشگاهی، انجام آزمایش شمارش کامل خون (CBC) باید حداقل ۲۴ الی ۴۸ ساعت پس از پایان تزریق انجام پذیرد تا با تعادل مایعات عروقی، مقدار واقعی افزایش هموگلوبین و هماتوکریت مشخص شود.

۳. موقع تزریق خون چه علائمی اگه سراغمون اومد باید سریع به پرستار بگیم؟

بروز هر نوع علامت بالینی نامتعارف نظیر تب، لرز ناگهانی، درد حاد در ناحیه کمر یا پهلوها، خارش، راش و کهیر پوستی، احساس تنگی نفس، درد قفسه سینه، افت فشار یا سرگیجه نیازمند مداخله فوری کادر درمان است. در صورت مشاهده این علائم، پرستار فرآیند تزریق را متوقف کرده و اقدامات حمایتی را آغاز میکند.

۴. بعد تموم شدن خون چی بخوریم بهتره؟ کار خاصی لازمه بکنیم؟

مصرف مایعات فراوان، سوپ های رقیق و آبمیوه های طبیعی جهت برقراری تعادل هیدراتاسیون بدن توصیه میشود. همچنین دریافت وعده های سبک و مغذی حاوی پروتئین و ویتامین ها به ریکاوری بیمار کمک میکند. برای پیشگیری از نوسانات همودینامیک، استراحت مطلق تا یک ساعت اول و پرهیز از فعالیت های سنگین فیزیکی به مدت ۲۴ ساعت پس از دریافت فرآورده ضروری است.

۵. واقعاً میشه توی خونه و بدون رفتن به بیمارستان خون تزریق کرد؟ خطرناک نیست؟

انجام تزریق خون در منزل منحصرا برای بیماران دارای ثبات همودینامیک و در شرایط غیراورژانسی کاملا امکان پذیر و ایمن است. این اقدام بر اساس نسخه پزشک معالج، دریافت کیسه استاندارد با حفظ زنجیره سرد از سازمان انتقال خون و با حضور پرستار مجرب مجهز به ست ترانسفوزیون، پایشگر علائم حیاتی و داروهای کنترل شوک انجام میگردد.

جمع بندی و گرفتن نتایج نهایی

در مجموع، تزریق خون و فراورده های خونی (ترانسفوزیون) یکی از روشهای مهم و گاهی نجات بخش در درمان کم خونی شدید، خونریزی و برخی اختلالات خونی است، اما به دلیل احتمال بروز عوارض، باید تنها بر اساس اندیکاسیون پزشکی و دستور پزشک و با رعایت دقیق اصول ایمنی انتقال خون انجام شود. انتخاب فراورده مناسب، بررسی گروه خونی و سازگاری، کنترل مشخصات بیمار و کیسه خون، پایش علائم حیاتی و توجه به علائم واکنشهای حاد، از مهمترین مراحل این فرایند هستند. همچنین سرعت و مدت تزریق باید متناسب با شرایط بیمار تعیین شود و پس از پایان تزریق نیز پایش بیمار و در صورت نیاز بررسی مجدد CBC انجام گیرد. در اخر، اگهی بیمار و کادر درمان از مراقبتهای قبل، حین و بعد از تزریق نقش مهمی در کاهش عوارض و افزایش ایمنی و اثربخشی ترانسفوزیون خون دارد.