مهم ترین نکات افت فشار خون وضعیتی (علائم + دلایل + درمان)

تاکنون شده به دنبال بلند شدن یا خوابیدن فوری دچار سرگیجه یا ضعف شوید؟ اگر سایر عوامل نظیر آریتمی یا افت قند خون و موارد مشابه را درنظر نگیریم یکی از مهم ترین دلایل بروز افت فشار خون وضعیتی به دلیل اختلال در عملکرد بارورسپتورهای عروقی، عملکرد صحیح قلب و مغز به خصوص سیستم سمپاتیک می باشد که سبب بروز چنین علائمی می گردد، افت فشار خون وضعیتی که به آن هایپوتانسیون ارتواستاتیک هم می گویند وضعیتی است که به دنبال آن در هنگام ایستادن یا خوابیدن بدن دچار افت فشار خون موقت می گردد تا بدین صورت علائم هوشیاری و همودینامیکی دچار تغییر گردد، شناخت و بررسی دقیق علل و نشانه ها همچنین درمان و مدیریت این پدیده از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است که باید به آن توجه ویژه شود، از شرکت درمان در منزل درمان نو در این مقاله آموزشی با شما خواهیم بود تا در رابطه با مهم ترین نکات افت فشار خون وضعیتی (هایپوتانسیون ارتواستاتیک) که در سالمندان نیز بیشتر شیوع دارد از علائم تا تشخیص و درمان همچنین روش های پیشگیری صحبت کنیم تا سوالی که در ذهن خود دارید را پاسخگو باشیم، این مقاله تحت نظارت دکتر بهروز زارعی متخصص قلب و عروق (شماره نظام پزشکی: 163675) که از پزشکان قلب و عروق مرکز درمان نو نیز است نگارش و ویراستاری شده است، اگر سوالی ذهن شما را در حین مطالعه این مطلب درگیر کرده است از طریق کامنت های انتهای مطالب آن را با ما درمیان بگذارید تا سریعا پزشکان مقیم مرکز پاسخگوی شما باشند.

آیا افت فشار خون وضعیتی همان افت فشار خون ارتواستاتیک است؟

بله، از نظر پزشکی دو واژه "افت فشار خون وضعیتی" همسان با هایپوتانسیون ارتواستاتیک" یا "افت فشار خون ارتواستاتیک" می باشد، درواقع اصطلاح پزشکی یا ابریویژن افت فشار خون وضعیتی معادل با هایپوتانسیون ارتواستاتیک است که در ادامه مطالب هرجا اگر نامی از افت فشار خون وضعیتی آمد بدانید منظور همان هایپوتانسیون ارتواستاتیک است، به انگلیسی استاتیک یعنی ایستادن و افت فشارخون وضعیتی در واقع اختلال در ایستادن را نشان می دهد، اگرچه افت فشار خون وضعی فقط در حالت ایستادن رخ نمی دهد و در هنگام درازکش یا خوابیده نیز احتمال بروز آن وجود دارد، در ادامه در رابطه با مهم ترین نکات هایپوتانسیون ارتواستاتیک با شما بیشتر صحبت خواهیم نمود.

افت فشار خون وضعیتی چیست؟

افت فشار خون وضعیتی (به انگلیسی: Orthostatic hypotension) به حالتی می گویند که به دلیل کاهش فشار از درون عروق که معمولا به علت جاذبه (ایستادن) یا تغییرات به یکباره وضعیت بدن در حالت خوابیده؛ بدن پاسخگوی افت سریع فشار خون نیست و نمی تواند جبران افت فشار خون را انجام دهد، دلایل مختلفی برای بروز افت فشار خون وضعیتی وجود دارد که تحقیقات مهم ترین آنها را نقص در عملکرد بعضی سلول های خاص (به نام بارور رسپتور) می داند، عملکرد این رسپتور و گیرنده ها براین است که زمانی که فشار خون داخل عروق کاهش پیدا کرد سریعا با تنگ کردن عروق بتوانند از دیلاتیشن و افت جریان خون داخل عروق مقابله بعمل بیاورند، این فرآیند با ارسال پاسخ از سوی بارو رسپتورهای عروق کاروتید، آئورت و حتی ژیگولار گردنی به مغز و فعال کردن سیستم سمپاتیک بروز می کند (بارورسپتورهای کاروتید، آئورت و کاردیو پولموناری فعال شده)، نتیجه آن افزایش مقادیر سروتونین و دوپامین و آدرنالین است، اگر به هردلیلی این چرخه دچار اختلال گردد به ناچار پس از افت فشار خون داخل عروق ما شاهد جبران سریع آن نخواهیم بود که پدیده هایپوتانسیون ارتواستاتیک یا همان افت فشار خون وضعیتی بروز می کند، چرخه بروز افت فشار خون وضعیتی (هایپوتانسیون ارتواستاتیک) را از طریق نمودار زیر بیشتر و بهتر برایتان توضیح دادیم:

برخاستن یا خوابیدن ناگهانی > شارش خون با سمت جاذبه > احتمال کم شدن حجم بخشی از عروق در خلاف جاذبه > افت فشار خون > عدم پاسخ پذیرنده های افت فشار خون > بروز افت فشار خون ارتواستاتیک (هایپوتانسیون ارتواستاتیک).

Orthostatic hypotension — also called postural hypotension — is a form of low blood pressure that happens when standing after sitting or lying down. Orthostatic hypotension can cause dizziness or lightheadedness and possibly fainting. Orthostatic hypotension can be mild. Episodes might be brief.

افت فشار خون ارتواستاتیک - که به آن افت فشار خون وضعیتی نیز گفته می‌شود - نوعی فشار خون پایین است که هنگام ایستادن پس از نشستن یا دراز کشیدن اتفاق می‌افتد. افت فشار خون ارتواستاتیک می‌تواند باعث سرگیجه یا سبکی سر و احتمالاً غش شود. افت فشار خون ارتواستاتیک می‌تواند خفیف باشد. دوره‌های آن ممکن است کوتاه باشد.

به نقل از وبسایت mayoclinic

در کدام گروه های سنی افت فشار خون وضعیتی مشاهده میشود؟

از آن جایی که یکی از دلایل بسیار مهم بروز هایپوتانسیون ارتواستاتیک نقص در عملکرد رسپتورها و سیستم مغزی می باشد انتظار می رود بیشترین علائم هایپوتانسیون ارتواستاتیک در سالمندان مشاهده گردد، اگرچه به دلیل برخی اختلالات نظیر کاهش حجم پلاسمای خون به دنبال خونریزی و یا کم آبی بدن، عدم عملکرد صحیح اعصاب و هورمون ها، عدم توانایی قلب در پمپاژ کامل خون و بیماری های عروقی بزرگسالان نیز می توانند مراتبی از هایپوتانسیون ارتواستاتیک را ظاهر کند، باید بدانید که افت فشار خون ارتواستاتیک در حدود 18 درصد از مردان و زنان 65 ساله یا بیشتر شایع است و به این منوال خانم ها بیشتر در معرض بروز افت فشار خون وضعیتی خواهند بود، توضیحاتی در خصوص مهم ترین گروه های سنی به شرح زیر است:

افت فشار خون وضعیتی در سالمندان

افت فشار خون وضعیتی در سالمندان یکی از علل شایع سرگیجه، زمین و غش است و به دلیل کاهش پاسخ سیستم عصبی خودکار با افزایش سن رخ می دهد، شایع ترین علل آن شامل کم آبی بدن، مصرف هم زمان چند دارو (به ویژه داروهای فشار خون و آرام بخش ها)، بیماری ای قلبی، دیابت و اختلالات عصبی است، علائم معمول شامل سرگیجه هنگام ایستادن، سبکی سر، تاری دید، ضعف و سنکوپ می باشد، مهم ترین نشانه افت فشار خون وضعیتی در سالمند افت ناگهانی فشار خون همراه با سرگیجه یا عدم تعادل تا چند دقیقه پس از ایستادن است که معمولا با نشستن یا دراز کشیدن بهبود می یابد، اگر از شما پرسیدند که کدام مورد نشان دهنده وجود افت فشار خون وضعیتی در سالمند است در پاسخ بگویید که "بروز سرگیجه یا عدم تعادل همراه با افت فشار خون طی ۱ تا ۳ دقیقه پس از ایستادن از حالت خوابیده یا نشسته نشان دهنده وجود افت فشار خون وضعیتی در سالمند است."

افت فشار خون وضغیتی در بزرگسالان

در بزرگسالان خانم و آقا نیز بروز افت فشار خون وضعیتی می تواند مشاهده گردد اگرچه دلایل آن بیشتر به اختلالات ناشی از استرس، دهیدراتاسیون، خونریزی و اختلالات هورمونی باز می گردد (در سالمندان در کنار همین موارد اختلالات عروقی و رسپتوری نیز عامل هایپوتانسیون ارتواستاتیک بودند)، مهم ترین علائم افت فشار خون وضعیتی سرگیجه، سبکی سر و تاری دید است، برخی از افراد ابزار می کنند که "انگار جون از دست و پام رفته و کل دنیارو سیاه می بینم"، برای کنترل علائم افت فشار خون وضعیتی بهتر است به مصرف کافی مایعات، ایستادن تدریجی، پرهیز از حمام داغ، تنظیم داروهای فشار خون و استفاده از جوراب فشاری اقدام کنیم.

پیشنهاد ویژه: آزمایش در محل با اعزام شبانه روزی، برای مشاهده وارد شوید.

علائم افت فشار خون وضعیتی چیست؟

نشانه های افت فشار خون وضعیتی به طورکلی علائم واضحی هستند که شناخت آنها دشوار نیست، معمولا علائم افت فشار خون ارتواستاتیک مرتبط با سرگیجه و سبکی سر است که در امتداد آن امکان بروز علائم غش کردن و افتادن (falling) نیز وجود دارد، برای افزایش آگاهی شما ما فهرستی از مهم ترین علائم افت فشار خون وضعیتی را لیست کرده ایم، علائم افت فشار خون وضعیتی به شرح زیر است:

احساس از حال رفتگی و سرگیجه
احساس ضعف
غش کردن
تاری دید
سرگیجه بلافاصله پس از ایستادن
سبکی سر (Lightheadedness)
احساس سیاهی رفتن چشم ها
تاری دید یا دید تونلی
ضعف ناگهانی بدن
عدم تعادل هنگام راه رفتن
احساس نزدیک شدن به غش
سنکوپ (غش کردن)
خستگی شدید بعد از ایستادن
گیجی یا کاهش تمرکز (به ویژه در سالمندان)
تهوع خفیف
احساس گرگرفتگی یا تعریق
سردی دست و پا
تپش قلب گذرا
زمین خوردن ناگهانی بدون علت واضح

علت افت فشار خون وضعیتی چیست؟

علت های افت فشار خون وضعیتی متنوع هستند اما همگی در نهایت مرتبط با عدم توانایی جبران افت فشار خون می گردند، ب طورمثال اگر زمانی بدن کم آب باشد به مراتب به دلیل ایستادن (ارتواستاتیک) و جاری شدن خون به اندام های تحتانی؛ خون کافی در اختیاز تنه فوقانی قرار نخواهد گرفت و احتمال بروز هایپوتانسیون ارتواستاتیک وجود دارد، یا مثلا اگر شخصی دچار رژیدیتی عروقی شده باشد و رپستورهای عروقی مشکل دار باشند پس از ایستادن و شارش جریان خون به اندام تحتانی گیرنده های افزایش دهنده فشار خون قادر به جبران فشار خون نخواهند بود، این 2 مثال از چندین علت مهم افت فشار خون وضعیتی بود که خدمتتان ارائه شد، علت افت فشار خون وضعیتی معمولا به دلایل زیر بروز می کند:

کم آبی بدن (Dehydration) به علت کاهش حجم خون
خونریزی داخلی یا خارجی که باعث افت ناگهانی حجم خون می شود
اختلال سیستم عصبی خودکار (مانند دیابت، پارکینسون، نوروپاتی خودکار)
مصرف داروهای کاهنده فشار خون مانند دیورتیک ها و بتابلاکرها
داروهای روانپزشکی شامل ضد افسردگی ها و آرام بخش ها
بیماری های قلبی مثل نارسایی قلبی، آریتمی و تنگی دریچه ها
کم خونی شدید و کاهش اکسیژن رسانی به مغز
اختلالات هورمونی مانند نارسایی آدرنال (بیماری آدیسون) و کم کاری تیروئید
استراحت طولانی مدت در بستر که باعث ضعف تنظیم فشار خون میشود
افزایش سن به دلیل کاهش پاسخ رفلکس های تنظیم کننده فشار خون
کاهش حجم پلاسمای خون که ممکن است به دنبال خونریزی و یا کم آبی بدن رخ دهد
عدم عملکرد صحیح اعصاب و هورمون های کنترل کننده رگ های خونی
افت فشار خون به دنبال استفاده از داروهای خاص
عدم توانایی قلب در پمپاژ کامل خون.

مهم ترین عوارض افت فشار خون ارتواستاتیک چیست؟

بروز هایپوتانسیون ارتواستایک از آن جایی مستقیما با افت فشار خون در ارتباط است می تواند سبب بروز عوارض حاد در فرد گردد، این عوارض می تواند به دلیل تغییرات داخلی مثلا کاهش فشار خون شریان مغزی یا ریوی حتی کلیه ها بروز کند و یا به دنبال تغییرات داخلی سبب بروز خطرات فیزیکی نظیر فالینگ (falling)، فینت کردن یا غش کردن و آسیب های فیزیکی و بلاند گردد، از مهم ترین عوارضی که می توان از افت فشار خون وضعیتی استفاده نمود میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

افتادن و آسیب تروماتیک (شکستگی لگن، مچ و مهره ها)
سنکوپ (غش کردن ناگهانی)
از دست رفتن سطح هوشیاری
آسیب مغزی موقت
افزایش خطر سکته مغزی ایسکمیک
بدتر شدن بیماری های قلبی مانند نارسایی قلبی و آریتمی و بروز علائم سکته قلبی
پیشرفت نوروپاتی
تسریع دمانس عروقی
اختلال حافظه در سالمندان
تشدید نارسایی گردش خون محیطی
بروز سرگیجه مزمن
بروز اختلالات روانی ترش و واهمه از تکرار راجعه علائم هایپوتانسیون ارتواستاتیک.

پیشنهاد ویژه: سونوگرافی در منزل برای تشخیص بیماری، چگونه انجام میشود؟ و چگونه درخواست دهیم؟

روش های تشخیص افت فشار خون وضعیتی چیست؟

تشخیص هایپوتانسیون ارتواستاتیک براساس بررسی فشار خون، انجام آزمایش و بررسی های تخصصی قلب و عروق قابل انجام است، تشخیص باید به واسطه متخصص قلب و عروق دارای صلاحیت حرفه ای اجرایی گردد تا گام به گام براساس پروتکل های بهداشتی اجرایی گردد، از مهم ترین روش های تشخیص افت فشار خون وضعیتی میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

روش بررسی	نحوه انجام	نکته تشخیصی کلیدی
اندازه گیری فشار خون ارتواستاتیک	ثبت فشار پس از ۵ دقیقه حالت خوابیده و در دقیقه ۱ و ۳ پس از ایستادن	افت SBP ≥۲۰ یا DBP ≥۱۰ معیار اصلی تشخیص
بررسی علائم همزمان	ارزیابی سرگیجه، تاری دید، ضعف یا عدم تعادل طی ۱–۳ دقیقه	تطابق علائم با افت فشار ارزش تشخیصی را افزایش می دهد
ثبت همزمان ضربان قلب	اندازه گیری HR هم زمان با فشار خون در ایستادن	عدم افزایش HR به نفع OH است
افتراق با POTS	افزایش HR بدون افت فشار خون هنگام ایستادن	افزایش HR ≥۳۰ ضربه در دقیقه به نفع POTS
تست تیلت (Tilt Table Test)	بالا آوردن تخت تا زاویه ۶۰–۷۰ درجه با پایش علائم حیاتی	افت فشار همراه علائم = تست تیلت مثبت
بررسی داروهای مصرفی	مرور دیورتیک ها، بتابلاکرها، نیترات ها و داروهای اعصاب	داروها از علل شایع ثانویه هایپوتانسیون ارتواستاتیک هستند
آزمایش های خون	CBC، الکترولیت ها، BUN/Cr، FBS، TSH	شناسایی علت زمینه ای یا تشدید کننده
ارزیابی قلب و سیستم عصبی	ECG، اکو و بررسی اختلالات عصبی خودکار	افت فشار با HR ثابت به نفع علت عصبی است

1) اندازه گیری فشار خون در حالت خوابیده و ایستاده (Orthostatic BP Test)

یکی از روش های تشخیص افت فشار خون وضعیتی گرفتن فشار خون می باشد، نحوه گرفتن فشار ارتواستاتیک بدین صورت است که ابتدا بیمار حداقل ۵ دقیقه در حالت خوابیده بدون صحبت و حرکت استراحت می کند و فشار خون ندازه گیری میشود، سپس باید بیمار بدون کمک بایستد، فشار خون باید در دقیقه ۱ و دقیقه ۳ پس از ایستادن مجددا ثبت شود، اگر افت فشار خون کمتر یا مساوی عدد 20 (≥۲۰ میلی متر جیوه) در عدد بالایی فشار سنج (فشار سیستولیک ) و 10 میلی متر کمتر یا مساوی (≥۱۰ میلی متر جیوه) در عدد پاینی دستگاه فشارسنج (فشار دیاستولیک) همراه یا بدون علائم باشد میتوان به هیپوتانسیون ارتواستاتیک شک نمود، باید توجه کنید همزمان ثبت ضربان قلب برای افتراق اختلالات خودکار و سندرم تاکی کاردی وضعیتی (POTS) الزامی است.

2) بررسی علائم همزمان با افت فشار خون

در تشخیص افت فشار خون ارتواستاتیک، توجه به علائم بالینی همزمان با کاهش فشار خون اهمیت بالایی دارد، بروز سرگیجه و سبکی سر، تاری دید، عدم تعادل یا ضعف عمومی طی ۱ تا ۳ دقیقه پس از ایستادن نشان دهنده ناتوانی بدن در حفظ پرفیوژن مغزی است، تطابق زمانی علائم با افت فشار ارزش تشخیصی بالاتری نسبت به عدد فشار خون به تنهایی دارد و به تفکیک موارد علامت دار از موارد قابل قبول در افت فشار خون کمک می کند.

3) تست تیلت (Tilt Table Test)

تست تیلت یکی از روش های تشخیصی سودمند در تشخیص افت فشار خون وضعیتی است، این روش در مطب یا بیمارستان با نظارت و تجهیزات بالینی تخصصی انجام میشود، در واقع تست تیلت برای ارزیابی افت فشار خون وضعیتی و سنکوپ های وابسته به تغییر وضعیت استفاده میشود، برای این کار بیمار روی تخت مخصوص ابتدا فیکس میشود و پس از ثبت علائم حیاتی در حالت خوابیده تخت به تدریج تا زاویه ۶۰ تا ۷۰ درجه بالا آورده میشود، تغییرات فشار خون ضربان قلب و علائم بالینی طی ۲۰ تا ۴۵ دقیقه هم زمان پایش می گردد، افت فشار خون همراه با علائم میتواند نتیجه تست تیلت مثبت باشد و احتمال افت فشار خون وضعیتی را مثبت کند.

Someone having a tilt table test begins by lying flat on a table. Straps hold the person in place. After a while, the table is tilted to a position similar to standing. A tilt table test shows how the body reacts to changes in position. It can help find the cause of fainting or dizziness.

کسی که تست میز شیب دار انجام می دهد، با دراز کشیدن صاف روی میز شروع می شود. تسمه ها فرد را در جای خود نگه می دارند. پس از مدتی، میز به موقعیتی شبیه به ایستادن کج می شود. تست میز شیب دار نشان می دهد که بدن چگونه به تغییرات موقعیت واکنش نشان می دهد. این تست می تواند به یافتن علت غش یا سرگیجه کمک کند.

به نقل از وبسایت mayoclinic

4) ارزیابی ضربان قلب هنگام ایستادن

در برخی موارد با ارزیابی تعداد ضربان قلب میتوان مشخص کرد که فرد دچا هایپوتانسیون ارتواستاتیک هست یا خیر؟ برای تایید این کار اگر فرد را از حالت نشته به ایستاده قرار دهیم و ضربان قلب افزایش یابد اما فشار خون تغییر نکند فرد به سندرم تاکی کاردی وضعیتی (POTS) به احتمال بالا مبتلاست و نباید آن را با افت فشار خون وضعیتی یکسان در نظر گرفت، در مقابل اگر در شرایط بالینی یکسان کاهش فشار سیستولیک ≥۲۰ یا دیاستولیک ≥۱۰ میلی متر جیوه رخ دهد اما ضربان قلب تغییر نکند فرد به هایپوتانسیون ارتواستاتیک مبتلاست.

5) بررسی داروهای مصرفی بیمار

یکی از روش های تشخیصی مهم در تعیین اینکه آیا فرد به افت فشار خون ارتواستاتیک دچار است یا خیر بررسی سابقه دارویی یا drug histoty می باشد، به طور معین داروهایی مانند دیورتیک ها، بتابلاکرها، نیترات ها، آلفابلاکرها، داروهای ضدافسردگی، ضد روانپریشی های 3 حلقه ای و داروهای ضد فشارخومن می توانند با کاهش حجم یا پاسخ عروقی، عامل تشدید یا ایجاد این اختلال باشند.

6) انجام آزمایش خون

از آن جایی که برخی علائم نظیر قندخون بالا، اختلالات الکترولیتی نظیر هایپوناترمی یا کم خونی (هموگلوبین پایین hb) می تواند علائم مشابه یا تشدید کننده هایپوتانسیون ارتواستاتیک را رقم بزند استفاده از لب تست یا تست های آزمایشگاهی از اهمیت بالایی برخوردار خواهند بود، برای تشخیص دقیق هایپوتانسیون ارتواستاتیک آزمایش خون به ما کمک می کندعلت زمینه ای افت فشار را پیدا کنیم، آزمایش هایی مانند CBC (کم خونی)، Electrolytes / Na, K (اختلالات سدیم و پتاسیم)، BUN و Cr (کم آبی یا ضعف کلیه)، FBS (دیابت و نوروپاتی)، TSH (اختلالات تیروئید) و در موارد خاص Cortisol برای تشخص نارسایی آدرنال اهمیت دارند.

7) ارزیابی عملکرد قلب (ECG و اکو)

در بررسی افت فشار خون ارتواستاتی نوار قلب (ECG) و اکو برای تشخیص بیماری های ساختاری قلب اهمیت دارند، با انجام اکو قلب توسط متخصص قلب و عروق؛ در اکوکاردیوگرافی وجود کاهش کسر جهشی (EF پایین)، اختلال حرکت دیواره ها (Wall Motion Abnormality)، کاهش حجم بطن چپ یا نارسایی دریچه ای متوسط تا شدید می تواند زمینه ساز افت فشار هنگام ایستادن باشد، در ECG یا نوار قلب آریتمی ها، برادی کاردی، بلوک های هدایتی یا طولانی شدن QT ممکن است با کاهش پرفیوژن و بروز علائم ارتواستاتیک همراه باشند، برای اطلاعات بیشتر در خصوص نوار قلب و تفسیر آن وارد این لینک شوید.

8) بررسی بیماری های زمینه ای عصبی

باید بدانید همیشه علت هایپوتانسیون ارتواستاتیک اختلالات قلب و عروق یا هورمون نیست و در برخی موارد که البته در سالمندان بیشتر شایع است اختلالات عصبی و انتقال دهنده های عصبی (بارورسپتورها) سبب بروز افت فشار خون وضعیتی می شوند، بیماری هلیی نظیر پارکینسون، دیابت با نوروپاتی خودکار، آتروفی چند سیستمی (MSA)، نوروپاتی های محیطی و آسیب نخاعی میی توانند باعث اختلال در تنظیم ضربان قلب و تون عروقی هنگام ایستادن شوند.

درمان افت فشار خون ارتواستاتیک (وضعیتی) به چند طریق است؟

درمان افت فشار خون وضعیتی فقط معطوف به درمان های دارویی و مداخله ای نیست و روش های مراقبتی و کنترل سبک زندگی پرخطر نیز می تواند در کاهش علائم و عوارض خطرناک کمک کننده باشد، از همین رو طبق پیشنهاد دکتر بهروز زارعی و تجربیات ایشان 3 روش درمان شامل درمان های غیردارویی و اصلاح سبک زندگی، درمان های دارویی و مداخله ای و مدیرست روند درمان افت فشار خون وضعیتی را برایتان تنظیم کرده ایم که با مطالعه آن بتوانید آگاهی لازم را کسب کنید:

درمان های غیردارویی و اصلاح سبک زندگی

خط اول درمان افت فشار خون ارتواستاتیک مداخلات غیردارویی هدفمند است؛ درمان های غیردارویی و اصلاح سبک زندگی می تواند روی مکانیسم اختلال تنظیم فشار خون اثر مثبت بگذارند، این روش ها به توضیه بسیاری متخصصان قلب و عروق کم عارضه هستند و در بسیاری از بیماران می توانند حتی نیاز به دارو را به تاخیر بیاندازند، این اقدامات باعث بهبود بازگشت وریدی، افزایش پاسخ سیستم عصبی خودکار و کاهش سنکوپ و خطرات ناشی از فالینگ گردند، پایبندی مداوم به این روش ها اساس کنترل پایدار بیماری و افزایش کیفیت زندگی بیمار محسوب می شوند، روش های درمان عیر داروی افت فشارخون وضعیتی مبتنی بر اصلاح سبک زندگی سامل موارد زیر میشوند:

افزایش مصرف مایعات روزانه
افزایش کنترل شده مصرف نمک (در صورت نداشتن منع پزشکی)
برخاستن آهسته و مرحله ای از حالت خوابیده یا نشسته
استفاده از جوراب فشاری تا بالای زانو یا شکم بند برای جلوگیری از کاهش بازگشت وریدی
پرهیز از ایستادن طولانی مدت
اجتناب از وعده های غذایی حجیم و پرکربوهیدرات
تقسیم وعده های غذایی به حجم کمتر و دفعات بیشتر
بالا بردن سر تخت هنگام خواب
پرهیز از گرمای شدید و حمام داغ
انجام حرکات انقباضی پاها قبل از ایستادن.

استفاده از داروی افت فشار خون وضعیتی

درمان دارویی افت فشار خون ارتواستاتیک توسط متخصص قلب و عروق تنها زمانی مطرح میشود که اصلاح سبک زندگی و مداخلات غیردارویی به تنهایی پاسخگو نباشند یا بیمار دچار سنکوپ، افت تعادل و اختلال در فعالیت های روزمره شود، ارزش این درمان در هدف گیری مستقیم مکانیسم های فیزیولوژیک درگیر مانند: کاهش تون عروقی یا کم خونی خون است، باید توجه شود که انتخاب دارو و تعیین دوز و مدت مصرف باید حتما توسط پزشک و بر اساس شرایط قلبی، کلیوی و داروهای همزمان بیمار انجام شود و نیازمند پایش منظم فشار خون و عوارض احتمالی است، معمولا متخصصین قلب و عروق بر اساس علائم بیماران از داروهای زیر برای درمان افت فشار خون وضعیتی استفاده می کنند:

فلودروکورتیزون (Fludrocortisone): افزایش حجم داخل عروقی از طریق احتباس سدیم و آب
میدودرین (Midodrine): افزایش تون عروقی با تحریک گیرنده های آلفا‑۱
دروکسیدوپا (Droxidopa): تبدیل به نوراپی نفرین و تقویت پاسخ فشار خون هنگام ایستادن
پیریدوستیگمین (Pyridostigmine): بهبود انتقال عصبی خودکار بدون افزایش فشار در حالت خوابیده
تنظیم یا کاهش دوز داروهای ضد فشار خون: پیشگیری از تشدید افت فشار هنگام تغییر وضعیت
تعدیل دارویی آورنده های ادرار: کاهش کم حجمی خون و دهیدراسیون پنهان
اجتناب از داروهای تشدید کننده افت فشار خون: کاهش ریسک سنکوپ و افت ناگهانی فشار.

درمان علت زمینه ای و پایش بلند مدت بیماری

پایدارترین و کم ریسک ترین راه کنترل افت فشار خون ارتواستاتیک شناسایی و اصلاح علت زمینه ای آن است؛ زیرا بدون رفع عامل اصلی درمان های علامتی اثر موقتی دارند، بازبینی علمی داروهای مصرفی، تشخیص اختلالات متابولیک و عصبی و اصلاح آنها، ریسک سنکوپ، زمین خوردگی و آسیب های اندامی را به طور قابل توجهی کاهش می دهد، پایش منظم فشار خون در منزل و آموزش بیمار، نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض و حفظ استقلال عملکردی بیمار دارد، اقدامات غیردارویی و حمایتی در پایش و مدیریت بلند مدت شامل موارد زیر میشود:

پایش منظم فشار خون در منزل در وضعیت خوابیده و ایستاده
آموزش بیمار برای شناخت علائم هشدار افت فشار
بازبینی منظم داروها تحت نظر پزشک
کنترل دقیق قند خون و پیشگیری از نوروپاتی
درمان کم خونی و اصلاح کمبودهای تغذیه ای
مدیریت بیماری های نورودژنراتیو
پیشگیری از زمین خوردگی با اصلاح محیط زندگی
پیگیری دوره ای بالینی برای تنظیم برنامه درمان.

افت فشار خون ارتواستاتیک را با چه علائم مشابه دیگر نباید اشتباه بگیریم؟

اگرچه بسیاری از بیماران سرگیجه خود را به «وقتی از جام پامیشم سرم گیج میره! یاوقتی سریع میخوام رو زمین چشام سیاهی میره!» نسبت می دهند اما باید همه علائم وابسته به تغییر وضعیت الزاما ارتواستاتیک نیستند، افت فشار خون ارتواستاتیک همچنان مهم ترین تشخیص افتراقی است درست! اما نادیده گرفتن شرایطی مانند سندرم تاکی کاردی وضعیتی (POTS)، هایپوگلایسمی یا آریتمی میتواند منجر به درمان اشتباه و تداوم علائم شود، تشخیص صحیح نیازمند تطبیق دقیق زمان بروز علائم، تغییرات فشار خون و ضربان قلب و ارزیابی بالینی هدفمند است که باید توسط متخصص قلب و عروق انجام گردد، برخی اختلالات بالینی می توانند با سرگیجه، ضعف یا سیاهی رفتن چشم هنگام ایستادن بروز کنند اما مکانیسم آنها با افت فشار خون ارتواستاتیک تفاوت دارد که باید آن ها را بشناسید، از مهم ترین بیماری و علائمی که نباید آن ها را با افت فشار خون ارتواستاتیک اشتباه بگیریم میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

سندرم تاکی کاردی وضعیتی (POTS)
افت قند خون (Hypoglycemia)
سنکوپ وازوواگال (Vasovagal Syncope)
اختلالات ریتم قلب (Arrhythmias)
کم خونی یا کاهش شدید حجم خون.

بیماری	تفاوت با هایپوتانسیون ارتواستاتیک	نشانه های تشخیصی مهم
POTS	افزایش شدید ضربان قلب بدون افت فشار	HR ↑ بیش از ۳۰ ضربه در دقیقه
هایپوگلایسمی	ارتباط با افت قند، نه تغییر وضعیت	تعریق، لرزش، گرسنگی
سنکوپ وازوواگال	تحریک عصبی و عاطفی	تهوع، تعریق سرد قبل از غش
آریتمی قلبی	مستقل از وضعیت بدن	تپش قلب ناگهانی
کم خونی	علائم پایدار، نه فقط هنگام ایستادن	رنگ پریدگی و Hb پایین

مدیریت روند درمان و کنترل عوارض هایپوتانسیون ارتواستاتیک با براساس تجربه ما

براساس تجربه بالینی بنده (دکتر بهروز زارعی) و ارزیابی و بررسی پروتکل های درمانی افت فشار خون وضعیتی پیشنهاد به انجام 5 روش می تواند از بروز عوارض حاد جلوگیری کند البته فراموش نکنید اگر علائم افت فشار خون پایدار بود حتما باید با 115 در تماس باشید، تجربه شخصی بنده طبق پروتکل های درمانی به شرح زیر است:

استفاده از آب نمک رقیق پس از کنترل فشار خون و تایید افت فشارخون
آب قند در کنترل افت فشار خون ارتواستاتیک نقش موثری ندارد
نشستن فوری و پایین آوردن سر بهمراه منقبض کردن عضلات پا و خودداری از ادامه حرکت
منقبض کردن عضلات پا و باسن هنگام سرگیجه
ضربدری کردن پاها در حالت ایستاده و مشت کردن دست ها برای افزایش برگشت وریدی
تماس با 115 یا پایگاه اورژانس کشوری در صورت ادامه دار بودن وخامت حال.

باید توجه کنید استفاده از تجربیات فوق فقط برای افرادی که علائم محدود شونده دارند و سابقه افت فشار خون وضعیتی دارند میتواند در لحظه مکمل و کمک کننده باشد اما برای درمان اصولی و منطقی باید به صورت دقیق توسط پزشک متخصص قلب و عروق ویزیت شوید، در صورت بروز هرگونه علائم حاد حتما با 115 کشوری و استانی در تماس باشید.

پیشگیری از هایپوتانسیون ارتواستاتیک به چه صورتی است؟

پیشگیری از هایپوتانسیون ارتواستاتیک بر پایه کاهش نوسانات فشار خون هنگام تغییر وضعیت بدن انجام میشود و هدف اصلی آن حفظ پرفیوژن مغزی در زمان ایستادن است، برخلاف درمان علامتی رویکرد پیشگیرانه بر اصلاح رفتارهای روزمره، مدیریت مایعات و مقادیر نمک مصرفی روزانه، تنظیم تدریجی وضعیت بدن و بر کنترل عوامل زمینه ای تمرکز دارد، این اقدامات سبب کاهش قابل توجه سرگیجه، سنکوپ و زمین خورگی به ویژه در سالمندان و بیماران مزمن میشود، اجرای پیشگیری زمانی موثر است که مداوم مرحله بندی شده و متناسب با شرایط بیمار باشد و هم زمان با پایش فشار خون انجام گیرد، پیشگیری از هایپوتانسیون ارتواستاتیک معمولا شامل موارد زیر میشود:

حفظ هیدراسیون پایدار روزانه با مصرف منظم آب و پرهیز از کم آبی پنهان
اجتناب از بلند شدن ناگهانی و رعایت تغییر وضعیت مرحله ای از خوابیده به ایستاده
اندازه گیری و پایش فشار خون در حالت خوابیده و ایستاده به صورت منظم
تنظیم مصرف نمک فقط در بیماران بدون منع قلبی یا کلیوی و تحت نظر پزشک
استفاده از جوراب های فشاری طبی برای کاهش تجمع خون در اندام تحتانی
بالا آوردن سر تخت هنگام خواب برای کاهش افت فشار صبحگاهی
تقسیم وعده های غذایی به حجم کم و دفعات بیشتر برای پیشگیری از افت فشار پس از غذا
پرهیز از مصرف الکل و وعده های غذایی بسیار پرکربوهیدرات
بازبینی داروهای موثر بر فشار خون و سیستم عصبی با نظر پزشک معالج
آموزش واکنش سریع به علائم اولیه مانند نشستن فوری و انقباض عضلات پا.

ویزیت متخصص قلب در منزل برای بررسی و مدیریت افت فشار خون وضعیتی

استفاده از تجربه متخصص قلب در منزل می تواند در مدیریت و برنامه ریزی روند درمان تاثیرگذار باشد، ویزیت متخصص قلب در منزل با انجام اکو قلب در منزل و اخد نوار قلب در منزل می تواند علت افت فشار خون را بررسی کند و اگر نیاز به ارجاع حضوری و تخصصی برای تشخیص نهایی هایپوتانسیون ارتواستاتیک باشد بیمار را جهت انجام تخصصی تر به بیمارستان و درمانگاه و مطب ارجاع کند، متخضصین قلبی که از سوی مرکز درمان نو برای شما انتخاب و اعزام میشوند همگی دارای پروانه طبابت و تجربه کاری حداقل (2 سال به بالا) می باشند و مرکز درمان نو با دارا بودن مجوز رسمی از وزارت بهداشت به شماره مجوز 3335671 میتواند در این مسیر کمک رسان شما عزیزان باشد، توجه کنید در خصوص هرگونه تغییرات غیرطبیعی و حاد فشارخون باید سریعا به اورژانس بیمارستان مراجعه نمایید.

سوالات متداول در خصوص افت فشار خون وضعیتی

چرا هر بار که از جام بلند می شم سرگیجه می گیرم؟ این همون افت فشار خون وضعیتیه؟

در بسیاری از موارد بله، اما سرگیجه هنگام ایستادن الزاما افت فشار وضعیتی نیست، اگر طی ۱ تا ۳ دقیقه پس از ایستادن فشار خون شما کاهش پیدا کند و هم زمان دچار سرگیجه، تاری دید یا عدم تعادل شوید افت فشار وضعیتی مطرح می شود، با این حال بررسی داروها، کم آبی بدن، ریتم قلب و حتی قند خون لازم است تا علت های جدی تر رد شوند.

افت فشار خون وضعیتی خطرناکه یا فقط آزاردهنده است؟

اگر علائم حاد تحت مداخله و کنترل باشد (ارجاع به 115 و اورژانس) معمولا افت فشار خون وضعیتی کشنده نیست، البته باید توجه کنید عوارض آن در هر صورت خطرناک باشد، مهم ترین ریسک افت فشار خون وضعیتی شامل زمین خورگی، شکستگی و از دست دادن هوشیاری است، این وضعیت درمان نشود یا علت زمینه آن مثل اختلالات قلبی یا عصبی تشخیص داده نشود می تواند نشانه یک بیماری مهم تر باشد که باید بررسی انجام گردد.

کی باید برای افت فشار وضعیتی جدی تر پیگیری یا حتی اورژانس خبر کنم؟

اگر افت فشار با غش، درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یک طرفه بدن، اختلال گفتار یا زمین خوردگی شدید همراه شود دیگر مسئله ساده ای نیست و باید فورا با ۱۱۵ تماس بگیرید، در این شرایط ممکن است مشکل قلبی، سکته یا آریتمی در پشت علامت افت فشار پنهان شده باشد و تاخیر در ارزیابی خطرناک است.

جمع بندی و گرفتن نتایج نهایی

افت فشار خون وضعیتی حالتی است که طی آن فرد ب دنبال دلایل مختلف می تواند از چند ثانیه تا چند دقیقه دچار افت فشار خون گردد، این افت فشار خون می تواند سبب بروز عوارض حاد مانند خطر فالینگ، غش کردن، کاهش سرکولیشن به مغز و قلب و کلیه و حتی سنکوپ گردد، اگر سریع علائم افت فشار خون وضعیتی کنترل گردد می توان با حاشیه امن بیشتر درمان نهایی را به انجام رساند، استفاده از تجربیات متخصصین قلب و عروق در این خصوص می تواند برای شما بسیار سودمند باشد، یادتان نرود افت فشار خون وضعیتی یک حالت حاد از بیماری قلبی و عروقی و عصبی می باشد که نباید آن را نادیده بگیرید و در صورت بروز هرگونه علائم غیرعادی سریعا با 115 در تماس باشید، امیدواریم این مطلب برای شما مفید واقع شده باشد و از آن نهایت استفاده را ببرید.

افت فشار خون وضعیتی (هایپوتانسیون ارتواستاتیک)